ค่าตัวทนายคดีอาญาในไทยเท่าไร และเลือกอย่างไรให้คุ้มจริง

ทนายความคดีอาญาคือคนที่ต้องเข้าไปคุยก่อนให้การ

ในคดีอาญา ช่วงเวลาที่สำคัญที่สุดไม่ใช่ตอนขึ้นศาล แต่คือชั่วโมงแรกหลังถูกจับหรือถูกเรียกตัวไปสอบสวน เพราะทุกถ้อยคำในบันทึกคำให้การจะกลายเป็นหลักฐานที่ใช้ต่อสู้กันไปตลอดสำนวน ทนายความคดีอาญาที่ดีจึงต้องพร้อมเข้าพบผู้ต้องหาที่สถานีตำรวจได้เร็ว ไม่ใช่รอให้ prosecutors ส่งฟ้องก่อนแล้วค่อยเริ่มงาน

มาตรา 134/1 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาให้สิทธิผู้ต้องหาในการมีทนายความอยู่ขณะสอบสวน และพนักงานสอบสวนต้องแจ้งสิทธิข้อนี้ก่อนเริ่มถามคำถามใด ๆ ถ้าคุณหรือญาติยังไม่ได้ทนาย ทางสถานีตำรวจมีรายชื่อทนายขอแรงจากสภาทนายความให้เลือกได้ แต่ทนายขอแรงมักมีคดีในมือหลายสิบเรื่องในเวลาเดียวกัน การเตรียมทนายส่วนตัวไว้ล่วงหน้าจึงให้ความต่างเรื่องเวลาในการวางแผน defences

สิ่งที่ต้องถามทนายก่อนเซ็นสัญญาจ้าง

คำถามแรกที่ไม่ควรข้ามคือ "คดีลักษณะนี้พี่เคยว่าความมากี่คดี และผลเป็นอย่างไร" ทนายที่ถนัดคดีแพ่งหรือคดีที่ดินอาจไม่ถนัดคดีอาญาที่มีพยานวัตถุและผลตรวจ DNA ถามต่อว่าใครจะเป็นคนไปศาลทุกนัด ตัวทนายเองหรือลูกน้องในสำนักงาน เพราะหลายสำนักงานรับคดีผ่านทีมขายแล้วส่งให้ทนายจบใหม่ทำสำนวน

ถามเรื่องค่าตอบแทนให้ชัดว่าเป็นแบบเหมารวมทั้งคดีหรือคิดเป็นนัด ศาลยุติธรรมมีประกาศเรื่องค่าทนายความที่ศาลสั่งได้ในคดีอาญา ซึ่งมักอยู่ในหลักหมื่นต้น ๆ ต่อชั้นศาล แต่ค่าจ้างตามสัญญากับลูกความมักสูงกว่านั้นมากและขึ้นกับความซับซ้อน เช่น คดียาเสพติดปริมาณมาก คดีฉ้อโกงออนไลน์ หรือคดีที่ต้องต่อสู้เรื่องประกันตัวหลายรอบ อาจเริ่มที่ 50,000 บาทไปจนถึงหลายแสนบาทต่อชั้นศาล

ขอประกันตัวในคดีอาญา: ตัวเลขที่ต้องเตรียมและคนที่ตัดสินใจ

การประกันตัวไม่ได้ขึ้นกับความมั่นใจของทนายเพียงอย่างเดียว แต่ขึ้นกับดุลพินิจของพนักงานสอบสวนหรือศาล ซึ่งพิจารณาจากฐานความผิด อัตราโทษ พฤติการณ์หลบหนี และหลักประกัน หลักประกันมีสองแบบคือเงินสดกับสัญญาประกันที่ใช้หลักทรัพย์ค้ำ หรือใช้บุคคลซึ่งมีหลักฐานมั่นคงมาค้ำประกัน ในคดีอุกฉกรรจ์หลายประเภทศาลมักไม่รับประกันชั้นสอบสวนและให้ไปยื่นที่ศาลเมื่อมีการฝากขัง

ตัวอย่างจากสำนักงานทนายความในภูเก็ต

คดีที่เจอบ่อยในพื้นที่ท่องเที่ยวคือนักท่องเที่ยวหรือคนทำงานไทยถูกแจ้งข้อหาทำร้ายร่างกายหรือคดีเกี่ยวกับทรัพย์สินหลังปาร์ตี้ ทนายในภูเก็ตที่รับงานลักษณะนี้จะเริ่มจากการไปอ่านบันทึกประจำวัน ตรวจกล้องวงจรปิดของโรงแรมหรือร้านในซอยบางลา แล้วรีบยื่นคำร้องขอปล่อยตัวพร้อมหลักประกันก่อนครบกำหนดฝากขังครั้งแรก 48 ชั่วโมง เพราะถ้าปล่อยเลยรอบนี้ไป ระยะเวลาฝากขังจะยาวขึ้นทีละ 12 วันและค่าใช้จ่ายในการสู้คดีก็เพิ่มตาม

อีกกรณีคือคดียาเสพติดขนาดเล็กที่ผู้ต้องหาสารภาพเพราะตกใจ ทั้งที่ผลตรวจปัสสาวะยังไม่ยืนยันหรือมีปัญหาขั้นตอนการจับกุม ทนายที่มีประสบการณ์จะตรวจสำนวนว่ามีการแจ้งสิทธิครบถ้วนหรือไม่ และมีพยานบุคคลยืนยันการครอบครองจริงหรือเป็นเพียงการอยู่ใกล้กัน ซึ่งเป็นข้อต่อสู้ที่ศาลรับฟังได้บ่อยกว่าที่คนทั่วไปคิด

เรื่องที่คนไทยเข้าใจผิดบ่อยเกี่ยวกับทนายความคดีอาญา

ความเชื่อแรกคือ "ถ้าสารภาพแล้วจะจบเร็ว" ความจริงคือคำรับสารภาพเป็นพยานหลักฐานที่หนักมากและถอนได้ยากมาก การให้การรับสารภาพควรทำเมื่อทนายตรวจสำนวนแล้วเห็นว่าหลักฐานฝ่ายโจทก์แน่นจริงและต้องการส่วนลดโทษตามมาตรา 78 เท่านั้น ไม่ใช่เพราะอยากกลับบ้านเร็ว

ความเชื่อที่สองคือทนายที่ดีคือคนที่รับปากว่าจะชนะทุกคดี ทนายที่มีวินัยจะไม่รับปากผลคดี แต่จะอธิบายทางเลือกสามทางให้ฟัง คือต่อสู้ ต่อรอง หรือรับสารภาพพร้อมเหตุบรรเทาโทษ แล้วบอกว่าทางไหนเสี่ยงแค่ไหน ถ้าทนายคนไหนพูดว่า "จ่ายเท่านี้จบแน่นอน" ให้ตั้งข้อสังเกตไว้เลย

เรื่องค่าตอบแทนก็เป็นอีกจุดที่คนมักพลาด การจ่ายเงินทั้งหมดก่อนคดีจบโดยไม่มีสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษรทำให้ตามถามความคืบหน้าได้ยาก สัญญาควรระบุขอบเขตงาน จำนวนนัดศาล ค่าใช้จ่ายเดินทาง และเงื่อนไขการเลิกสัญญาไว้ให้ชัด ใครที่กำลังมองหาทนายในพื้นที่อื่น เช่น ต่างจังหวัดหรือต่างประเทศ ควรตรวจสอบเลขทะเบียนทนายความกับสภาทนายความก่อนจ่ายเงินทุกครั้ง เพราะมีกรณีบุคคลอ้างตัวเป็นทนายรับเงินแล้วหายไปไม่น้อย

ตรวจสอบสถานะทนายก่อนตัดสินใจ

สภาทนายความในพระบรมราชูปถัมภ์มีระบบค้นหาทะเบียนทนายความที่ยังมีสิทธิว่าความอยู่ ใช้ตรวจได้ว่าชื่อที่การ์ดหรือป้ายสำนักงานเขียนไว้ตรงกับเลขทะเบียนหรือไม่ และทราบด้วยว่าทนายคนนั้นถูกพักใบอนุญาตอยู่หรือเปล่า เรื่องนี้สำคัญเพราะทนายที่ถูกพักใบอนุญาตยังทำสำนวนได้แต่ลงลายมือชื่อในศาลไม่ได้ ซึ่งทำให้คดีล่าช้าโดยไม่จำเป็น

การเลือกทนายจึงไม่ใช่การเลือกคนที่โฆษณาเก่งที่สุด แต่คือการเลือกคนที่ตอบคำถามเรื่องขั้นตอนได้ชัด เปิดเผยค่าตัวตั้งแต่ต้น และพร้อมให้คุณเห็นสำนวนจริง ไม่ใช่แค่ฟังคำมั่นใจลอย ๆ คดีอาญาไม่มีคำว่าลองผิดลองถูก เพราะเวลาที่เสียไปในชั้นสอบสวนเรียกคืนไม่ได้